Przeciwwskazania do stosowania hormonalnej antykoncepcji – kiedy należy zachować ostrożność?
Hormonalna antykoncepcja, choć skuteczna i wygodna, nie jest metodą odpowiednią dla każdej kobiety. Jej stosowanie powinno być zawsze poprzedzone szczegółowym wywiadem medycznym i ewentualną diagnostyką, ponieważ niektóre schorzenia i czynniki ryzyka mogą wykluczać możliwość bezpiecznego korzystania z tej formy zabezpieczenia przed ciążą.
Względne przeciwwskazania – kiedy ostrożność jest kluczowa
W pewnych sytuacjach klinicznych stosowanie dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej (DTA) może wiązać się z większym ryzykiem niż korzyściami. W takich przypadkach decyzję o włączeniu antykoncepcji podejmuje się bardzo ostrożnie, uwzględniając indywidualną ocenę stanu zdrowia pacjentki. Do względnych przeciwwskazań należą m.in.:
- Nieustabilizowane nadciśnienie tętnicze, w którym wartości ciśnienia przekraczają 140/90 mm Hg, ale nie są wyższe niż 160/100 mm Hg.
- Nadciśnienie ciążowe w wywiadzie, czyli takie, które wystąpiło w czasie ciąży.
- Zaburzenia miesiączkowania o niejasnym podłożu, szczególnie gdy nie przeprowadzono wcześniej badań hormonalnych – antykoncepcja może wówczas nasilać zaburzenia funkcjonowania osi podwzgórze–przysadka–jajnik.
- Hiperprolaktynemia, w której estrogeny mogą zwiększać wydzielanie prolaktyny, pogłębiając objawy choroby.
- Depresja, której objawy mogą ulec nasileniu podczas stosowania niektórych preparatów hormonalnych.
- Toczeń rumieniowaty układowy w łagodnej postaci, bez obecności przeciwciał antyfosfolipidowych.
- Stan po splenektomii (usunięciu śledziony) z liczbą płytek krwi poniżej 500 tys./ml.
- Leczenie dysplazji szyjki macicy, czyli w trakcie terapii zmian przedrakowych stwierdzonych na podstawie nieprawidłowych wyników cytologii.
W tych przypadkach zastosowanie DTA wymaga szczególnego nadzoru lekarskiego, a często również konsultacji specjalistycznych.
Bezwzględne przeciwwskazania – kiedy antykoncepcji hormonalnej nie wolno stosować
Istnieje szereg schorzeń i sytuacji klinicznych, w których stosowanie dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych jest bezwzględnie przeciwwskazane, z uwagi na znaczne ryzyko dla zdrowia i życia pacjentki. W takich przypadkach konieczne jest zastosowanie alternatywnych metod zapobiegania ciąży.
Do najważniejszych bezwzględnych przeciwwskazań zalicza się:
- Przebyte lub aktualne choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak zawał, udar, zakrzepica czy nadciśnienie przekraczające 160/100 mm Hg.
- Migreny z objawami ogniskowymi lub epizody migrenowe wymagające leczenia ergotaminą.
- Palenie tytoniu – szczególnie groźne jest palenie powyżej 15 papierosów dziennie u kobiet po 35. roku życia oraz powyżej 40 papierosów niezależnie od wieku.
- Unieruchomienie – antykoncepcję należy odstawić co najmniej 4 tygodnie przed planowanym dużym zabiegiem operacyjnym.
- Ciąża lub jej podejrzenie, a także choroby ciążowe, takie jak choroba trofoblastyczna.
- Aktywna zakrzepica żylna lub tętnicza, zarówno obecnie, jak i w przeszłości.
- Choroby serca, w tym choroba wieńcowa, dławica piersiowa, kardiomiopatie, nadciśnienie płucne.
- Otyłość dużego stopnia, która zwiększa ryzyko zakrzepicy i innych powikłań.
- Niewyrównana cukrzyca, szczególnie z powikłaniami naczyniowymi.
- Choroby nowotworowe, takie jak rak piersi czy rak endometrium.
- Choroby wątroby, m.in. aktywne zapalenia, porfirie, kamica żółciowa, gruczolak i rak wątroby.
- Wrodzone trombofilie, szczególnie przy obecności przeciwciał antykardiolipinowych.
- Układowe choroby autoimmunologiczne – ciężka postać tocznia rumieniowatego, czerwienica, zapalenia wielonaczyniowe.
- Wady serca (większość), a także poważne zaburzenia rytmu serca.
Jeśli potrzebujesz bezpiecznej i skutecznej metody antykoncepcji, dobór odpowiedniego środka hormonalnego powinien zawsze przebiegać indywidualnie, pod okiem doświadczonego lekarza ginekologa.
Źródła:
- World Health Organization. Medical eligibility criteria for contraceptive use, 5th edition. Geneva: WHO; 2015.
- Guillebaud J. Contraception: Your Questions Answered, 6th Edition. Elsevier Health Sciences, 2017.
