Rak szyjki macicy – objawy, przyczyny, diagnostyka, leczenie i profilaktyka

Rak szyjki macicy jest jednym z nowotworów ginekologicznych, któremu w wielu przypadkach można skutecznie zapobiegać. Rozwija się w obrębie szyjki macicy, czyli dolnej części macicy łączącej ją z pochwą. Choroba przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów, dlatego tak duże znaczenie mają regularne wizyty u ginekologa, cytologia oraz test HPV.

W Polsce każdego roku kilka tysięcy kobiet słyszy diagnozę raka szyjki macicy. Dobra wiadomość jest taka, że nowotwór wykryty na wczesnym etapie daje bardzo duże szanse na skuteczne leczenie. Właśnie dlatego profilaktyka raka szyjki macicy powinna być stałym elementem dbania o zdrowie intymne.

Czym jest rak szyjki macicy?

Rak szyjki macicy to nowotwór złośliwy rozwijający się z nieprawidłowych komórek nabłonka szyjki macicy. Zanim powstanie rak inwazyjny, często przez wiele lat rozwijają się zmiany przednowotworowe. Ten długi proces daje szansę na ich wykrycie podczas badań profilaktycznych.

Największe znaczenie w diagnostyce mają cytologia, cytologia płynna LBC oraz test HPV HR. Badania te pozwalają wykryć nieprawidłowości jeszcze zanim rozwinie się zaawansowana choroba.

Przyczyny raka szyjki macicy

Główną przyczyną raka szyjki macicy jest przewlekłe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego HPV, szczególnie jego typami wysokoonkogennymi. Do najważniejszych należą HPV 16, 18, 31, 33 i 45.

Wirus HPV przenosi się przede wszystkim drogą kontaktów seksualnych. Zakażenie jest bardzo częste i u wielu osób ustępuje samoistnie. Problem pojawia się wtedy, gdy infekcja utrzymuje się przez długi czas. Wówczas może prowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych, a następnie raka szyjki macicy.

Czynniki ryzyka raka szyjki macicy

Ryzyko zachorowania może zwiększać kilka czynników. Należą do nich:

• zakażenie wysokoonkogennym typem HPV,
• wczesne rozpoczęcie współżycia,
• częsta zmiana partnerów seksualnych,
• brak regularnych badań ginekologicznych,
• brak cytologii i testów HPV,
• palenie papierosów,
• obniżona odporność,
• przewlekłe infekcje intymne,
• nieleczone choroby przenoszone drogą płciową.

Warto podkreślić, że rak szyjki macicy różni się od wielu innych nowotworów ginekologicznych tym, że jego główną przyczyną jest infekcja wirusowa. Dlatego tak ważne są szczepienia przeciw HPV oraz badania przesiewowe.

Objawy raka szyjki macicy

We wczesnym stadium rak szyjki macicy może nie powodować żadnych dolegliwości. To sprawia, że wiele kobiet przez długi czas nie wie o chorobie. Objawy często pojawiają się dopiero wtedy, gdy zmiany są bardziej zaawansowane.

Do najczęstszych objawów raka szyjki macicy należą:

• nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych,
• krwawienia między miesiączkami,
• krwawienie po stosunku,
• krwawienie po menopauzie,
• nietypowe upławy,
• upławy z domieszką krwi,
• nieprzyjemny zapach wydzieliny z pochwy,
• ból podbrzusza,
• ból miednicy,
• ból podczas współżycia.

Każde nietypowe krwawienie lub zmiana charakteru wydzieliny z pochwy wymaga konsultacji ginekologicznej.

Objawy zaawansowanego raka szyjki macicy

W bardziej zaawansowanym stadium choroba może dawać dodatkowe objawy związane z naciekaniem sąsiednich narządów lub przerzutami.

Mogą pojawić się:

• ból podczas oddawania moczu,
• krew w moczu,
• trudności z oddawaniem moczu,
• obrzęki nóg,
• zaparcia,
• krwawienie z odbytu,
• nawracające infekcje intymne,
• nawracające infekcje dróg moczowych,
• osłabienie,
• utrata masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie.

Takie objawy nie zawsze oznaczają nowotwór, ale nigdy nie powinny być ignorowane.

Diagnostyka raka szyjki macicy

Podstawą diagnostyki raka szyjki macicy są badania ginekologiczne i badania przesiewowe. Najważniejszym z nich jest cytologia, czyli pobranie komórek z tarczy i kanału szyjki macicy do oceny laboratoryjnej.

Coraz częściej zaleca się cytologię płynną LBC, która pozwala uzyskać dokładniejszy materiał do analizy niż cytologia klasyczna. Istotnym badaniem jest również test HPV HR, który wykrywa obecność wysokoonkogennych typów wirusa HPV.

Cytologia i cytologia płynna LBC

Cytologia jest szybkim, prostym i zwykle bezbolesnym badaniem. Może zostać wykonana podczas standardowej wizyty ginekologicznej. Jej celem jest wykrycie nieprawidłowych komórek szyjki macicy.

Cytologia płynna LBC jest nowocześniejszą metodą badania cytologicznego. Pobrany materiał trafia do specjalnego podłoża płynnego, co poprawia jakość próbki i ułatwia ocenę komórek. W wielu przypadkach z tej samej próbki można wykonać również dodatkowe badania, na przykład test HPV.

Test HPV HR

Test HPV HR wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Jest szczególnie ważny u kobiet po 30. roku życia, ponieważ przewlekłe zakażenie HPV w tej grupie wiekowej wymaga dokładniejszej kontroli.

Dodatni wynik testu HPV nie oznacza raka. Oznacza jednak, że pacjentka wymaga dalszej obserwacji lub pogłębionej diagnostyki, zależnie od wyniku cytologii i zaleceń lekarza.

Kolposkopia i badania dodatkowe

Jeśli wynik cytologii lub testu HPV jest nieprawidłowy, lekarz może zalecić kolposkopię. To badanie pozwala dokładnie obejrzeć szyjkę macicy w powiększeniu. W razie potrzeby podczas kolposkopii pobiera się wycinki do badania histopatologicznego.

W diagnostyce bardziej zaawansowanych zmian mogą być również wykorzystywane:

• USG ginekologiczne,
• rezonans magnetyczny,
• tomografia komputerowa,
• PET,
• badanie histopatologiczne pobranych tkanek.

Stopnie zaawansowania raka szyjki macicy

Stopień zaawansowania raka szyjki macicy określa się między innymi według klasyfikacji FIGO. W uproszczeniu wyróżnia się:

• stadium 0 – rak przedinwazyjny,
• stadium IA – rak mikroinwazyjny,
• stadium IB – rak ograniczony do szyjki macicy,
• stadium II – naciekanie poza szyjkę macicy,
• stadium III – zajęcie pochwy, przymacicz lub utrudnienie odpływu moczu,
• stadium IV – naciekanie pęcherza, odbytnicy lub przerzuty odległe.

Im wcześniej choroba zostanie wykryta, tym większe są szanse na skuteczne leczenie.

Leczenie raka szyjki macicy

Leczenie raka szyjki macicy zawsze dobiera się indywidualnie. Decyzja zależy od stopnia zaawansowania choroby, wieku pacjentki, planów macierzyńskich, wyników badań oraz ogólnego stanu zdrowia.

W leczeniu stosuje się:

• leczenie chirurgiczne,
• radioterapię,
• brachyterapię,
• chemioterapię,
• leczenie skojarzone,
• w wybranych przypadkach terapię celowaną.

Leczenie chirurgiczne

Na wczesnym etapie choroby możliwe jest leczenie operacyjne. Zakres zabiegu zależy od stopnia zaawansowania zmian.

Stosowane metody obejmują:

• konizację szyjki macicy, czyli usunięcie stożka szyjki macicy,
• trachelektomię, czyli usunięcie szyjki macicy z zachowaniem trzonu macicy,
• histerektomię, czyli usunięcie macicy,
• usunięcie węzłów chłonnych, jeśli istnieje podejrzenie ich zajęcia.

U części pacjentek we wczesnym stadium możliwe jest leczenie oszczędzające płodność.

Radioterapia i chemioterapia

Radioterapia może być stosowana jako leczenie uzupełniające po operacji lub jako podstawowa metoda leczenia w bardziej zaawansowanych stadiach. Wykorzystuje się napromienianie zewnętrzne oraz brachyterapię, czyli napromienianie miejscowe.

Chemioterapia jest stosowana głównie w zaawansowanych stadiach choroby, przy wznowie lub jako element leczenia skojarzonego. Schemat terapii ustala zespół onkologiczny.

Rokowania w raku szyjki macicy

Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania. Rak szyjki macicy wykryty na etapie przedinwazyjnym lub bardzo wczesnym jest chorobą o bardzo wysokiej wyleczalności.

Właśnie dlatego nie warto czekać na objawy. Regularna cytologia, test HPV i wizyty ginekologiczne dają szansę wykrycia zmian wtedy, gdy leczenie jest najmniej obciążające i najbardziej skuteczne.

Profilaktyka raka szyjki macicy

Rak szyjki macicy należy do nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać. Profilaktyka obejmuje zarówno badania przesiewowe, jak i szczepienie przeciw HPV.

Najważniejsze elementy profilaktyki to:

• regularne wizyty u ginekologa,
• cytologia klasyczna lub cytologia płynna LBC,
• test HPV HR,
• szczepienie przeciw HPV,
• leczenie infekcji intymnych,
• unikanie ryzykownych kontaktów seksualnych,
• stosowanie prezerwatyw,
• niepalenie papierosów,
• dbanie o odporność.

Szczepienie przeciw HPV

Szczepienie przeciw HPV chroni przed najgroźniejszymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego. Największą skuteczność ma wtedy, gdy zostanie wykonane przed rozpoczęciem współżycia, ale może być rozważane również u osób dorosłych.

Nawet jeśli pacjentka miała już kontakt z jednym typem HPV, szczepienie może chronić przed innymi typami wirusa. Decyzję o szczepieniu warto omówić z lekarzem.

Jak często wykonywać cytologię i test HPV?

Częstotliwość badań zależy od wieku, wcześniejszych wyników, czynników ryzyka oraz zaleceń lekarza. W praktyce wiele pacjentek wykonuje cytologię raz w roku lub raz na dwa lata. Test HPV HR jest szczególnie ważny u kobiet po 30. roku życia oraz wtedy, gdy wynik cytologii wymaga pogłębienia diagnostyki.

Warto pamiętać, że prawidłowy wynik jednego badania nie zwalnia z dalszej profilaktyki. Rak szyjki macicy rozwija się powoli, dlatego regularność badań ma ogromne znaczenie.

Kiedy zgłosić się do ginekologa?

Do ginekologa należy zgłosić się zawsze, gdy pojawią się:

• krwawienia między miesiączkami,
• krwawienia po stosunku,
• krwawienia po menopauzie,
• nietypowe upławy,
• ból podbrzusza,
• ból podczas współżycia,
• nawracające infekcje intymne,
• nieprawidłowy wynik cytologii,
• dodatni wynik testu HPV HR.

Nie należy odkładać wizyty, nawet jeśli objawy są niewielkie lub pojawiają się sporadycznie.

Podsumowanie

Rak szyjki macicy jest poważnym nowotworem ginekologicznym, ale jednocześnie jednym z najlepiej poznanych pod względem profilaktyki. Najczęściej rozwija się w wyniku przewlekłego zakażenia wysokoonkogennym typem HPV. Przez długi czas może nie dawać objawów, dlatego podstawą ochrony zdrowia są regularne badania.

Cytologia, cytologia płynna LBC, test HPV HR oraz szczepienie przeciw HPV to najważniejsze narzędzia profilaktyki raka szyjki macicy. Wczesne wykrycie zmian daje bardzo duże szanse na skuteczne leczenie i powrót do zdrowia.