Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to jeden z najczęstszych patogenów przenoszonych drogą płciową. Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas kontaktów seksualnych. Gdy zmiany skórne pojawią się na zewnętrznych narządach płciowych, możliwe jest również przeniesienie wirusa poprzez ręczniki, bieliznę i inne przedmioty osobiste.
Szczególnie narażone na zakażenie są osoby podejmujące ryzykowne kontakty seksualne – czyli współżyjące bez zabezpieczenia z wieloma partnerami.
HPV a ryzyko rozwoju raka
HPV stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia kobiet – jest główną przyczyną raka szyjki macicy. Ten typ nowotworu długo rozwija się bezobjawowo, co utrudnia jego wczesne wykrycie. Zakażenie wirusem prowadzi do zmian w komórkach nabłonka szyjki macicy, które ujawniają się często dopiero po kilkunastu miesiącach.
Rak szyjki macicy może rozwijać się zarówno w obrębie tarczy szyjki, jak i w kanale szyjki macicy.
Dlaczego profilaktyka jest kluczowa?
Regularne badania są kluczowe w zapobieganiu nowotworom wywoływanym przez HPV. Najważniejsze z nich to:
1. Cytologia
- Cytologia klasyczna ma czułość 45–55%.
- Cytologia płynna (LBC) osiąga skuteczność do 70%.
- Pozwala ocenić stan komórek nabłonka szyjki macicy.
2. Test DNA HPV
- Wykrywa 14 typów HPV wysokiego ryzyka: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 i 68.
- Czułość testu przekracza 95%.
3. Test mRNA HPV
- Skupia się na 5 onkogennych typach: 16, 18, 31, 33, 45.
- Umożliwia wykrycie infekcji przetrwałych oraz ocenę ryzyka rozwoju raka.
- Oba testy (DNA i mRNA) opierają się na metodzie PCR i charakteryzują się bardzo wysoką czułością.
Objawy i skutki zakażenia
Typy HPV niskiego ryzyka mogą prowadzić do powstawania kłykcin kończystych w okolicach narządów płciowych i odbytu. Typy wysokiego ryzyka są związane nie tylko z rakiem szyjki macicy, ale również z innymi nowotworami: pochwy, sromu, prącia, odbytu, krtani i gardła.
Kiedy warto wykonać badanie w kierunku HPV?
Wskazania do testu to:
- nieprawidłowy wynik cytologii,
- nawracające infekcje intymne,
- zmiany skórne w okolicach płciowych,
- obecność kłykcin kończystych u pacjentki lub partnera,
- planowanie ciąży,
- partner będący nosicielem wirusa HPV.
W razie wykrycia nieprawidłowości ginekolog może zalecić kolposkopię – dokładne badanie szyjki macicy.
Jak przygotować się do cytologii?
- 48h przed badaniem nie należy stosować leków dopochwowych ani środków do higieny intymnej,
- przez 24h przed wymazem należy powstrzymać się od współżycia,
- badanie najlepiej wykonać kilka dni po zakończeniu menstruacji, ale nie później niż 4 dni przed kolejną.
Cytologia polega na pobraniu wymazu ze śluzówki szyjki macicy za pomocą szczoteczki. Ocenie poddaje się komórki z tarczy (nabłonek wielowarstwowy płaski) oraz kanału szyjki (nabłonek jednowarstwowy walcowaty).
Dla kogo i jak często?
Cytologię wykonuje się u kobiet w wieku 25–59 lat, najlepiej co 3 lata, jeśli wynik ostatniego badania był prawidłowy. Kobietom po 30. roku życia zaleca się dodatkowo wykonanie testu HPV DNA – jeśli wynik jest ujemny, można go powtarzać co 5 lat.
U mężczyzn badanie HPV polega na pobraniu materiału z prącia lub cewki moczowej.
